Thơ Văn Nguyễn Bỉnh Khiêm

     
THƠ NGUYỄNBỉnh Khiêm - thơ ngôn chí

Cóthể nói, Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585) là đơn vị thơ viết nhiều nhất vào nămthế kỷ đầu của nền văn học viết Việt Nam. Triệt để tuân theo nguyên tắcthẩm mỹ "thơ ngôn chí", sáng tác của ông thể hiện sự ưu thời mẫnthế, đạo lý mang đậm chất giáo huấn cùng lòng yêu cái nhàn qua những vầnthơ độc đáo không nhiều người sánh nổi.

Bạn đang xem: Thơ văn nguyễn bỉnh khiêm

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một đơn vị thơ sáng tác nhiều. Chỉ tính riêng biệt thơ chữHán ông đã có nghìn bài. Ðây là con số thực (có thể tác giả đã tính sốtròn) vì chủ yếu ông đã ghi vào lời Tựa tập thơ am Bạch Vân củamình: "Tuy nhiên loại bệnh yêu thương thơ nhiều ngày tích lại chưa chữa đượckhỏi vậy. Mỗi lúc được thư thả lại dậy hứng nhưng ngâm vịnh, hoặc là ca tụngcảnh đẹp đẽ của sơn thủy, hoặc là tô vẽ nét thư thái của hoa trúc, hoặclà tức cảnh nhưng ngụ ý, hoặc là tức sự mà tự thuật, thảy thảy đều ghi lạithành thơ nói về chí, được tất cả nghìn bài, biên tập thành sách, tựđặt thương hiệu là Tập thơ am Bạch Vân" (Bạch Vân am thi tập tự)(1).Con số này còn được nhắc lại một lần nữa trong bài bác Trung tân cửa hàng ngụhứng số 8: Thi tá oanh hoa thiên thủ hữu (Thơ mượn đề tài hoavà chim oanh có tới ngàn bài). Và nếu theo ý câu này thì con số một nghìnmới chỉ tính riêng biệt phần thơ đề vịnh thiên nhiên. Riêng thơ Nôm không thấyNguyễn Bỉnh Khiêm mang lại một thông tin cụ thể nào, nhưng nếu tập hợp những bảnthì nhỏ số cũng lên tới khoảng 170 bài. Ngày nay, thơ chữ Hán Nguyễn BỉnhKhiêm không còn đủ số bài bác như ông đã thông tin trong lời Tựa, nhưngnếu tổng cộng cả nhì tập thơ Hán và Nôm thì số lượng thơ của ông còn lạicũng chừng 800 bài, trong đó có những bài xích đến 300 câu. Như vậy, về sốlượng mà xét thì vào năm thế kỷ đầu của nền văn học viết Việt Nam,Nguyễn Bỉnh Khiêm là một nhà tiệm quân. Tuy nhiên vấn đề không chỉ là sốlượng. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã tất cả một phong thái thơ riêng không lẫn. Ai cũngbiết một nguyên tắc thẩm mỹ quan liêu trọng của thơ thời Trung đại là ngôn chí,nguyên tắc mà những nhà nghiên cứu hiện đại thường xem là làm hạn chế tínhthẩm mỹ của thơ cùng ngay những nhà thơ cổ cũng ko phải đều nhất nhất tuântheo. Thế nhưng Nguyễn Bỉnh Khiêm đã theo đúng một biện pháp "triệt để"và với một cảm hứng sáng tạo rất mạnh mẽ. Với ông, đề vịnh, tự sự, tựthuật cũng đều để ngôn chí, và phong cách riêng của ông cũng được xácđịnh chính từ những vần thơ ngôn chí ấy.

1. Chí ở hành đạo, thơ ưu thời mẫn thế

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một nhà nho gồm tấm lòng ưu quốc ái dânvằng vặc. Cùng trong mối quan hệ giữa nhị phạm trù ấy thì dân được coi trọnghơn. Ông đã ko đồng nhất giữa vua cùng nước, tất cả lẽ nhờ vậy ông hiểuđược ước vọng của dân, thông cảm với nỗi đau khổ - vật chất với tinh thần- của dân, bao gồm phần nào đó ông đã vui chiếc vui cùng lo chiếc lo của dân, nhìnvà nghe bằng loại nhìn, mẫu nghe của dân. Gồm lẽ đó là nguyên nhân chính đểnhững vần thơ nói về chí hành đạo của Nguyễn Bỉnh Khiêm thấm đậm tinhthần ưu thời mẫn thế cùng đậm nét tính hiện thực.

Ðiều đó được thể hiện trước nhất ở thơ nói về chiến tranh. Chiến tranhphá hoại cuộc sống yên bình, đẩy dân chúng nó vào cảnh "núi xương sôngmáu" (Ngụ ý, bài 1), cảnh "bị treo ngược, đã lâu rơi vàotay bọn trộm cướp hung ác" (Tây hỗ quá Lục lặng châu hữu cảm, thứLễ Ðộ bá vận - Hộ giá bán đi miền Tây qua châu Lục im cảm khái, họa vầnLễ Ðộ bá). Chiến tranh đem đến mang đến người dân cảnh gia đình lìa tan, đóikhổ, điêu đứng:

Dắtvợ, bế bé đi.Lưu li vứt bỏ trẻ nhỏ.Già ốm lăn xuống ngòi rãnh,Chết đói nằm đầy cổng làng....Sinh dân quá tiều tụy,Dân khốn quẫn, trộm cướp nhiều khắp...

(Cảm hứng, 300 câu)

Người dân luôn luôn sống vào cảnh sợ hãi thảng thốt:

Dáovà mộc tua tủa bày ra trước mắt,Nhân dân chạy trốn muốn tìm kiếm nơi an toàn.Khốn đốn dìu dắt nhau, thở than không có đất,Thương xót che chở cho, may ra chỉ có trời.

(Cảm hứng thi, bài4)

VàNguyễn Bỉnh Khiêm thật tinh tế lúc ông đặt ra được trạng thái bất an, phảibấu víu cả tới những "lời đồn" để gồm được chút hy vọng ởtương lai trong thâm tâm trạng ông cùng cũng là của mọi người trong thời loạn lạc:

Mấy hồi gối chiếc, nhị hànglệ,Một mình nghe tiếng chầy nện vải trong đêm lạnh.Nhờ bao gồm người xóm an ủi cảnh tiều tụy,Bảo rằng cuối năm sẽ bến bãi cuộc trường chinh.

(Sầu)

Nét hiện thựcthứ nhì trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm là ông đã đặt ra được sự đối lậptrong cảnh sống giữa những nhà quyền quý với người dân. Những nhà quyền quý thìsống rất xa hoa, thức ăn là những thứ lạ của hiếm:

Bếp họ Thạch bao gồm dê béo,Sữa người mang lại lợn uống.Giọt nước tròn giỏ từ nhỏ cóc ngọc,Gỏi chả từ cá chép, cá giếc vàng.Liễn bưng vào canh chim sẻ vàng,Mâm bồng dâng lên nem kê gô.Tiền đáng giá chỉ vạn, ko thèm nhúng đũa,Chán ngấy vị ngon nồng của tám thứ quý.

(Cảm hứng, 300câu)

đơn vị ở, thức dùng thìsang trọng đến giá thành phạm:

"Sự đánh điểm nhàcửa thì vẽ tranh chạm ngọc. Sự xa xỉ ở nơi bếp núc thì lấy sáp chũm củi,bùi bự ngọt ngon. Say rượu nồng, no chất tươi, mặc áo nhẹ, cưỡi ngựabéo".

(Trung Tân tiệm biký)

Trong khi đóthì người dân rơi vào hoàn cảnh cảnh khốn cùng:

Chẳng không giống chim bị mất tổ,Giống hệt cá bị ngày tiết dồn xuống đuôi.Lúc ấy như thế là thuộc cực,Sinh dân vượt ư tiều tụy.

(Cảm hứng, 300câu)

Người dân làm lụngvất vả nhưng vẫn đói khổ, thành quả lao động nhiều khi mất trắng:

Ðồng nội gồm mạ khô,Kho đụn ko thóc thừa.Vất vả nghèo khổ, người nông phu than vãn,Ðói và gầy, kêu khóc bên trên đồng ruộng.

(Tăng thử)

Trong những lúccùng quẫn, người dân chỉ biết trông nhờ ở sự công minh đậy chở của trờiphật thần thánh, nhưng bọn quyền quý lại dựa vào thiết yếu những chỗ linh thiêngấy để đè nén dân lành với để vơ vét. Chúng là những bé "chuộtxù" bất nhân, cá lớn nuốt cá bé, "vụng trộm" với nhiều âm mưuđộc hại. Bọn chúng - kẻ quyền quý và phong phú - đã ko giữ được trọnvẹn tính thiện, đã bị vật dục bịt lấp "bẩm khí tự nhiên" nên"kiêu xa, biển lận, gian tà, thiên lệch, không gì ko làm. ở triềuđình thì tranh nhau chiếc danh, ở chợ búa thì giành nhau loại lợi. Khoe sang trọng thìxe mát quán ấm, khoe giàu thì nhà múa, lầu hát..." (Trung Tân quán biký). Bọn bọn chúng đã nguội lạnh cả lòng nhân ái, trở đề nghị ích kỷ tànnhẫn: "Thấy người đói ngã lăn xuống ngòi rãnh thì một đồng tiềnkhông cho. Thấy người đi đường màn trời chiếu đất thì một chén bát gạo chẳnggiúp. Chỉ bao gồm cái lợi là thấy rõ như điên như dại". (Trung Tânquán...).

Thi ca thời Trung đạichủ yếu dùng bút pháp tượng trưng, ước lệ. Nguyễn Bỉnh Khiêm chắc hẳncũng rất tuân thủ nguyên tắc thẩm mỹ ấy của thời đại mình. Tuy vậy dogắn bó với dân, có cuộc sống đời thường không xa biện pháp thôn làng, ko xacách người dân nghèo cùng, phải nhiều tác phẩm của ông đã miêu tả đượcchân thực nhiều mặt của làng hội đương thời, một làng mạc hội loạn lạc, đạođức suy thoái, người dân khổ cực, mơ ước thái bình, ổn định. Tính hiệnthực của thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm tất cả thể hiểu một cách tương đối như vậy.

2. Chí ởđạo đức, thơ đạo lý đậm chất giáo huấn

NguyễnBỉnh Khiêm lập chí ở hành đạo. Mục tiêu của ông là "phù nghiêng đỡlệch" "đem lại càn khôn buổi thái hòa". Vì vậy theo ông, bêncạnh một chế độ bao gồm trị tốt đẹp còn phải là một xã hội thuần hậu giảnphác có sắc thái văn minh thời thái cổ - vua Nghiêu Thuấn, dân Nghiêu Thuấn.Vì lẽ đó, Nguyễn Bỉnh Khiêm bất bình với thói đời đen bạc, quan lại hệ giữangười với người bị loại lợi, bị đồng tiền đưa ra phối trở đề nghị tráo trở đếnmức "bất cố liêm sỉ".

Còn bạc, còn tiền, còn đệtử,Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi.

(Thơ Nôm, bài bác 71)

Trước đến tay không, nàothốt hỏi,Sau vào gánh nặng lại vui cười.Anh anh, chú chú mừng hơ hải,Rượu rượu, chè chè thết tả tơi.

(Thơ Nôm, bài 74)

Ông đau xót bởi vì đấtnước gặp buổi gió mưa u ám:

Cương thường ngày một suysụp, lỏng lẻo.Lễ nghĩa thương ôi ngang trái,Mũ lọng theo đó đảo ngược.Thờ vua, tôi chẳng ra tôi,Thờ cha, con chẳng ra con.Bắn vào bả vai là việc nỡ có tác dụng (2)Chia một chén bát canh, nói chẳng hổ thẹn (3)

(Cảm hứng, 300câu)

Thơ cảm thán về thờicuộc, về người thương thế thái, thời Nguyễn Bỉnh Khiêm chưa nhiều, nhưng đãthấy ở Nguyễn Trãi khi ông nói về "lòng người cực hiểm thay", khiông trách nhẹ những người trẻ tuổi đắc thế coi thường người già - Biênxanh nỡ phụ cười đầu bạc - Ðầu bạc xưa rày gồm thuở xanh... Có điềuở Nguyễn Trãi bao giờ tác giả cũng bộc lộ thái độ, trọng tâm trạng, còn NguyễnBỉnh Khiêm ko thế. Dường như ông chủ ý ko bộc lộ tình cảm cá nhân.Ông đứng trên tư phương pháp một người quan lại sát, một triết nhân để "mổxẻ" làng mạc hội, phơi bày một cách lạnh lùng trước bàn dân thiên hạ nhữngthói hư tật xấu, những điều trái với thuần phong mỹ tục, với đạo lý nhânhậu cổ truyền. Những thói tệ ấy nhiều khi đã mang tính phổ cập, phản ánhmột mặt của quy luật tâm lý trong cuộc sống cộng đồng đời thường.

Thớt tất cả tanh tao ruồi đậuđến,Ang không mật mỡ kiến trườn chi.

(Thơ Nôm, bài 53)

thế mới tốt người bạc ác,Giàu thì tìm kiếm đến, cực nhọc tìm lui.

(Thơ Nôm, bài bác 71)

Bản thân những vầnthơ như thế tự nó đã tất cả ý nghĩa cảnh tỉnh với thức tỉnh. Quả là nếu mộtngười còn chút lương tri thì ko thể không tự cảm thấy ngượng khi nhậnra bóng dáng mình trong cái nhân vật đang cuống quýt làm thân mong muốn cầu lợiAnh anh chú chú mừng hơ hải...

tuy nhiên phần quantrọng trong thơ đạo lý Nguyễn Bỉnh Khiêm là ở những bài thơ chỉ rõ quyluật biến dịch trong cuộc đời với những bài bác thơ khuyên răn. Theo Nguyễn BỉnhKhiêm Thế nhất trị nhất loạn, Thời hữu khuất hữu thân, do đó khôngcó một sự thịnh mãn làm sao là vĩnh cửu và vị vậy người ta phải giữ lấy đạo,giữ lấy sự chân chất, tránh việc "sinh sự", hãy lặng phận:

Hễ kẻ trêu ngươi, kẻ phảilo,Chẳng bằng vô sự ngáy pho pho.Tay kia khéo nắm còn khi mở,Miệng nọ tốt cười có những lúc ho.Có thuở được thời, mèo đuổi chuột,Ðến khi thất thế, kiến tha bò.Ðược thua thảm sau mới ăn năn lại,Vô sự chăng hơn gồm sự ru.

(Thơ Nôm, bài xích 75)

Nguyễn Bỉnh Khiêm cókhoảng tía chục bài bác thơ cả Hán và Nôm bàn về những điều chủ yếu yếu nhấttrong cương thường, luân phiên quanh những mối quan lại hệ: vua tôi, phụ vương con, chồng vợ, anhem, thầy trò, bè bạn, họ hàng cùng xóm giềng. Vào mảng thơ chữ Hán, NguyễnBỉnh Khiêm nói nhiều đến mối quan lại hệ vua tôi: Quân đạo, Thần tiết đólà bổn phận từng người, nhưng Quân thần thi, Quân thần lưỡng toàn thithì đó là trách nhiệm của mỗi người đặt vào mối quan lại hệ cụ thể, đòihỏi một sự ràng buộc chung; trong khi Quân đắc hiền tướng thi, Quốc trọnglão thần thi lại là lời chỉ dẫn của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang lại vua chúa cáchđối xử với tài năng của đất nước. Trong thơ Nôm, mảng thơ khuyên răn răn củaNguyễn Bỉnh Khiêm cũng đề cập đến nhiều vấn đề. Không những ông nói vềtam cương ngũ thường, ông còn khuyên răn mọi người biện pháp sống nhân ái,lương thiện, vào gia đình với trong cả cộng đồng làng xóm... Chất giáohuấn đậm nét hơn vào thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm. Gồm thể điều đó là dụngý của ông. Ông muốn giữ gìn thế đạo, muốn đưa dân bọn chúng trở lại phongtục giản phác thời Nghiêu Thuấn thái hòa, thơ Nôm vị vậy là một phươngtiện nhiều thuận lợi với hiệu quả.

Chất đạo lý, giáohuấn trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm được những nhà nho đánh giá cao. Vũ KhâmLân cùng Phan Huy Chú đều khen "Văn chương tiên sinh rất tự nhiên khôngcần điêu luyện, giản dị mà điêu luyện, thanh đạm nhưng nhiều ý vị, câu nàocũng tất cả quan hệ đến sự dậy đời" (4).

3. Chí ở lỏng lẻo dật,thơ đậm sắc thái trữ tình

trong lời Tựa BạchVân am thi tập, Nguyễn Bỉnh Khiêm viết: "lúc già chí thích hợp ở nhàndật". Ðiều này ông thể hiện khá tập trung trong cả nhị tập thơ Nôm vàHán, khiến trước đây ấn tượng đậm đường nét về Nguyễn Bỉnh Khiêm là một"ông nhàn" và một công ty đạo lý. Mặc dù nhiên, nội dung quan liêu niệm nhàncủa Nguyễn Bỉnh Khiêm dường như cách hiểu còn chưa nhất trí, với không hẳnlà dễ tiếp cận. Tuy nhiên thơ rảnh của ông, nhất là thơ Nôm, lại bao gồm những nétđộc đáo, những câu thơ hay không nhiều người sánh nổi. Nguyễn Bỉnh Khiêm tự nhận là"ông tiên giữa cõi đời", và cõi đời đó gồm thể nói bao gồm làlàng Trung Am quê hương ông. Nguyễn Bỉnh Khiêm quả thật đã sống "thíchchí" giữa trăng nước, cỏ hoa, chim muông, buôn bản xóm. Rất khó có thể có thể tìmđược trong kho tàng thơ Nôm nước bên những câu thơ hay, giàu hình tượngmà độc đáo viết về sự hòa hợp, thích hợp một biện pháp hồn nhiên vui vẻ giữanhà thơ và vạn vật thiên nhiên quê hương đến như những câu sau:

Nép bản thân qua trước chốn xônxao,Mấy sự bên tai, gió thổi phào.Cửa trúc vỗ tay cười khúc khích,Hiên mai vắt cẳng hát nghêu ngao.

Xem thêm: "Binh Gia Nghị" Và Cuộc Khởi Nghĩa Láng Linh Bảy Thưa Một Thời Hào Hùng

(Thơ Nôm, bài xích 83)

Cày mây, cuốc nguyệt, gánhyên hà,Nào của làm sao chăng phải của ta.Ðêm đợi trăng cài bóng trúc,Ngày chờ gió thổi tin hoa.

(Thơ Nôm, bài bác 17)

Thu ăn măng trúc, đông ăngiá,Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao.

(Thơ Nôm, bài xích 73)

tất cả những tứ thơ tinhtế diễn tả cảm xúc vừa hư vừa thực của mối giao hòa giữa công ty thơ cùng thiênnhiên:

Hiểu lâm thái phố sương niêmlý,Dạ phiếm ngư cơ nguyệt mãn thuyền.

(Ngụ hứng, bài 4)

(Vườn rau sáng dạo, sương vươngdép,Bến cá đêm về, trăng đầy thuyền)

Tứ thơ này còn gặplại một vài ba lần trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm. Dường như Nguyễn Bỉnh Khiêmkhông "biếng nhác", ông hay dậy sớm ra vườn như một lão nông siêngnăng cùng ông kiếm tìm được sự ấm áp, vẻ thơ mộng của vạn vật thiên nhiên khiến chocuộc sống thanh nhàn dật nơi làng dã đầy lạc thú:

Làng xã ở phía tây nam quán,Sông ngòi ở mạn tây bắc quán.Giữa gồm nửa mẫu vườn,Cạnh vườn gồm Vân am.Bụi xe cộ chẳng bén tới,Trúc hoa tay tự trồng.Gậy chống vương hương hoa,Chén rơi đẫm sắc hoa.Chim phun khói pha trà,Cá nuốt mực rửa nghiên.

(Trung tân ngụhứng)

Cũng như những"ông nhàn" khác, Nguyễn Bỉnh Khiêm nói đến rượu và thơ, nhưngdường như Cư sĩ am Bạch Vân không mê mệt rượu, ko say và không tìm quêntrong say. Trong hơn 160 bài xích thơ Nôm, bao gồm 16 bài Nguyễn Bỉnh Khiêm nói đếnrượu, nhưng chỉ có 13 lần rượu thực sự liên quan đến ông. Tuy vậy ngay trong 13lần ấy, ít nhất cũng đã có bốn lần ông không uống hoặc chưa uống:

Rượu đến cội cây ta sẽ uống

(Thơ Nôm, bài bác 73)

Nối chén, đêm âu nhẵn quếtan

(Thơ Nôm, bài 23)

Rượu chuốc han thầm ngõ HạnhHoa

(Thơ Nôm, bài bác 120)

Cơm một lưng, rượu một bầu

(Thơ Nôm, bài bác 122)

có một lần ông nóiđến cảm nhận của ông về vị rượu thì lại là một cảm giác không mấy thíchthú:

Vếu váo câu thơ cũ rích,Khề khà chén bát rượu hăng xì.

(Thơ Nôm, bài xích 84)

tuy vậy "ôngnhàn" am Bạch Vân rất mê say trà, yêu trăng, yêu thương hoa, ưa thích các mónăn măng, giá, cá, tôm, dưa muối thanh bạch, thả hồn quyến luyến với bếnnước, thuyền câu, mây chiều, gió sớm... Những bài thơ về đề tài này mộtmặt nói lên tình yêu thương thiên nhiên trong sáng và khỏe khoắn của Nguyễn BỉnhKhiêm, một mặt cũng khắc họa tâm hồn cao khiết, không đắm đuối danh lợi, vui cuộcsống làng dã đạm bạc, mang phong thái triết nhân của ông. Nhiều bài bác đãđạt đến tính trữ tình trong trắng và sâu sắc. Nguyễn Trãi đã có những câuthơ gồm thể coi là loại tốt nhất trong mười thế kỷ thơ chữ Hán:

- Bình sinh độc bão tiên ưuchí,Tọa ủng hàn khâm dạ bất miên.

(Hải khẩu dạ bạchữu cảm)

(Suốt đời mang dòng chí lo trướcthiên hạ,Ngồi ôm chiếc chăn lạnh thâu đêm không ngủ).

- Dã kính hoang lương hànhkhách thiểu,Cô chậu trấn nhật các sa miên.

(Trại đầu xuânđộ)

(Ðường nội vắng teo ít ngườiqua lại,Chiếc thuyền lẻ loi gối lên kho bãi cát ngủ thâu ngày).

Nguyễn Bỉnh Khiêm cũngcó những câu thơ rất tốt gợi liên tưởng đến những câu thơ đã dẫn trênđây của Nguyễn Trãi:

- Ưu thời thốn niệm bằng thùytả,Duy hữu hàn san chào bán dạ chung.

(Tân cửa hàng ngụhứng)

(Nỗi lòng lo đời biết nói cùngai,Chỉ bao gồm tiếng chuông miếu trên núi vắng dịp nửa đêm san sẻ)

- công danh bất hệ nhất hưchu,Liêu hướng điền viên mịch thắng du.Tài cúc đình tiền vô tục khách,Cán y khê ngoại hữu thanh lưu.

(Ngụ hứng,bài 3)

(Công danh như bé thuyền trốngtrải không neo buộc,Hãy xoay về ruộng vườn tra cứu cuộc chơi lý thú.

Trồng cúc ở trước sân, không cókhách tục bén mảng,Giặt áo ở xung quanh khe, sẵn gồm dòng nước trong).

và cũng như NguyễnTrãi, dù đã vui với ruộng vườn, trong thâm tâm Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn canh cánhnỗi lo dân lo nước, nỗi lo từng khiến ông bạc đầu:

Bần tiện trùng phùng thử loạnly,Khu quần thể ưu quốc mấn thành ti.

(Trung trung ương quán ngụ hứng,bài 10)

(Nghèo hèn lại gặp thời loạn lạcnày,Khăng khăng một lòng lo nước, tóc bạc như tơ).

Thơ triết lý NguyễnBỉnh Khiêm sắc sảo, thơ giáo huấn của ông cũng sâu sắc với giàu ấn tượng.Về phương diện này Nguyễn Bỉnh Khiêm là một thi gia sản năng. Bên cạnh đó,ông còn một mảng thơ trữ tình, dù là thể không thuần nhất nhưng đã đạtđến giá bán trị thẩm mỹ cao. Ðiều này cũng là một đường nét tài hoa riêng có tác dụng phongphú bản sắc thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Nguyễn Bỉnh Khiêm làmthơ vào thời điểm thơ Việt phái nam - Hán cùng Nôm - đã gồm một hành trình nămthế kỷ. Những hình thức thể loại gồm gốc gác từ trung quốc đã được tiếp thụvà vận dụng thành thạo. Thơ Nôm đã phạt triển và có đỉnh cao Nguyễn Trãi;thể thơ "trường đoản"(5) coi ra cũng đã sinh ra đượcmột số quy tắc khả dĩ tạo được sự khu biệt với thể thơ luật của TrungQuốc(6). Nguyễn Bỉnh Khiêm chế tạo thơ trong điều kiện thực tiễnvăn học như vậy cũng bao gồm thể coi là thuận lợi. Nhưng văn học cũng như mọisự vật vào cuộc sống, lúc đã đạt đến độ thỏa mãn thì bản thân nó lạinảy sinh yêu cầu cải tiến, đổi cụ để tất cả bước phát triển mới. NguyễnBỉnh Khiêm bao gồm thể chưa hẳn đã "tự giác" đi search những đổi cụ chonghệ thuật thơ nhưng để thực hiện được quan tiền điểm, ý đồ nghệ thuật củamình, văn pháp thơ của Nguyễn Bỉnh Khiêm quả thực đã bao gồm những đường nét độcđáo riêng, tạo thành một phong cách Nguyễn Bỉnh Khiêm. Về vấn đề này xinđược đề cập đến trong một dịp khác.

Nguyễn Bỉnh Khiêm làmột nhà thơ lớn của văn học Trung đại Việt Nam. Với điều này góp một phầnquan trọng để tạo đề nghị danh nhân văn hóa Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Phó giáo sư, Tiến sĩtrần thị băng thanh(Tạp chí Văn học)

----------------------

(1) Viết bài này công ty chúng tôi dựavào các sách: Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm, Ðinh Gia Khánh chủ biên, HồNhư Sơn biên soạn phần thơ Nôm, Ðinh Gia Khánh, Bùi Duy Tân biên soạn phầnthơ Việt Hán; Nxb. Văn học, Hà Nội, 1983; Tổng tập văn học Việt Nam,Tập 6, Bùi Duy Tân chủ biên; Nxb.KHXH, Hà Nội, 1997; Bạch Vân am Trinh quốccông thi tập, văn bản vị Trần Công Hiếu sưu tập, nguyên bản Hán văn;Thơ Nôm của Nguyễn Bỉnh Khiêm, bản thảo của Viện Văn học. Bản dịch bài bác Tựacủa Ðinh Gia Khánh vào Tổng tập, Sđd.

(2) Tề hoàn Công khi còn là côngtử Tiểu Bạch bị Quản Trọng bắn vào bả vai. Sau hoàn thành công việc lên ngôi vẫn tindùng Quản Trọng, Nguyễn Bỉnh Khiêm tất cả ý chê là trái lễ.

(3) Hạng Vũ đánh nhau với LưuBang, bắt phụ thân Lưu Bang làm nhỏ tin, đòi Lưu Bang đầu hàng, dọa nếu LưuBang không mặt hàng sẽ giết bố. Lưu Bang viết thư trả lời: "Cha ta cũng làcha ngươi, nếu ngươi mổ thịt đem nấu thì xin phân tách một bát canh".

(4) Câu này Vũ Khâm lân viếttrong Bạch Vân am cư sĩ Nguyễn Công Văn Ðạt phả ký vào sách Côngdư tiệp ký kết Phan Huy Chú cũng lấy lại mấy ý này trong Nguyễn BỉnhKhiêm, phần Nhân vật chí, Lịch triều hiến chương loại chí.

(5) "Trường đoản", chữdùng của người sưu tập thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm, chỉ loại thơ tám câubảy chữ xen các câu năm chữ hoặc sáu chữ.

Xem thêm: Tính Diện Tích Hình Phẳng Giới Hạn Bởi Các Đường (Y = (X^2), Diện Tích Hình Phẳng Giới Hạn Bởi Hai Đường Cong

(6) Thể thơ này còn được dùngtrong thơ Nôm đến thế kỷ 18 với chúa Trịnh.

Chuyên mục này được cậpnhật vào thứ Tư sản phẩm tuần

*

Thông tin trên mạng NetcodoMọi bỏ ra tiết xin phấn kích liên hệ tạiBan Biên Tập Mạng NetcodoÐiện thoại: (54)847247 - e-mail Intranet: quantri